Historia parafii w Ksawerowie

 Historia parafii w Ksawerowie (materiały parafii).

Ksawerów jako społeczność wielowyznaniowa

Koloniści – prządnicy przybywali do Ksawerowa z różnych „stron świata” z Królestwa Czech, Saksonii, Bawarii, ale również z Wielkiego Księstwa Poznańskiego, ze Śląska i Ziemi Lubuskiej, a nawet z Belgii. Koloniści w większości byli katolikami, mniejszość wyznania ewangelickiego, kilku wyznania mojżeszowego. Erwin Kiss opisując historię Pabianic, zaznacza, że w 1837 r. w Ksawerowie mieszkało 17 rodzin ewangelickich, których liczba w 1865 r. zmalała do 10, a 5 rodzin należało do braci morawskich. W 1853 r. zamieszkiwało w Ksawerowie 505 osób. W 1939 r., tuż przed II wojną światową żyło w Ksawerowie 51 ewangelickich rodzin, większość pracowała w przemyśle. Liczba osób – Niemców wyznania katolickiego i ewangelickiego wynosiła w przybliżeniu 1500.

Pierwszy drewniany kościół na ziemi ksawerowskiej

Z opowiadań starszych mieszkańców wsi Ksawerów, którzy pamiętają czasy zasiedlenia wiadomo, że w pierwszej połowie XIX wieku katolicka ludność miejscowa wraz z przybyłymi na ten teren Niemcami deutsch-katolikami, należała do parafii św. Mateusza w Pabianicach. Chcąc mieć kościółek w pobliżu, nowo powstałe społeczeństwo zwróciła się do władz z prośbą o przydzielenie drzewa z lasów państwowych, celem pobudowania kościoła na własnym terenie. Na tym dzikim w przeszłości terenie, na którym w 1824 r. powstała Kolonia Ksawerów, wzniesiona została drewniana kaplica. Mrokiem tajemnicy okryta jest historia pierwszego, drewnianego kościółka w Ksawerowie. Dokładne odtworzenie historii pierwszej drewnianej kaplicy w Ksawerowie stanowi trudne zadanie. Brak dostatecznych dokumentów, źródeł i informacji o dawnych dziejach kaplicy na nowo utworzonym terenie kolonii Ksawerów, nie pozwala w pełni poznać kiedy i przez kogo została wzniesiona kaplica. Niemniej jednak pewny jest fakt, że drewniana kaplica zbudowana była przez nielicznych jeszcze wtedy mieszkańców Ksawerowa i przyległych wsi należących do parafii św. Mateusza w Pabianicach. W drewnianej kaplicy przez długie lata odprawiane były tylko nabożeństwa majowe, październikowe i we wszystkie inne uroczyste dni w roku poświęcone Matce Bożej. Prawdopodobnie na miejscu, gdzie dziś stoi nasz parafialny kościół, stała najpierw drewniana kaplica. Utwierdza nas w tym przekonaniu pismo Urzędu Wojewódzkiego w Łodzi, skierowane do ks. proboszcza Stanisława Mireckiego w Pabianicach, z prośbą o podanie na załączonym arkuszu danych, potrzebnych Oddziałowi Sztuki w celach naukowych.

Znacznie więcej posiadamy informacji na temat drugiej, tym razem murowanej kaplicy. Została ona wybudowana w latach około 1840 – 1852. Murowana była wystawiona w podzięce Bogu za cudowne ocalenie od zarazy (cholery), jaka nawiedziła wówczas okoliczne miejscowości, siejąc przerażające spustoszenie wśród mieszkańców, a omijając szczęśliwie wieś Ksawerów, Teklin, Dąbrowę, Widzew, Rypułtowice, Żdżary. Jak wspomina M. Baruch, „Kaplica wystawiona przez Lubowidzkich, właścicieli majątku widzewskiego w ubiegłym stuleciu, odnowiona została przez włościan i obecnie uważa się za kościółek filialny względem pabianickiego”. Dokładnej daty odnowienia kaplicy przez włościan M. Baruch nie podaje, mogło więc to być w roku 1864 lub nieco później, gdyż w jednym z dokumentów wspomina się, że drugi kościółek zbudowany był nie tylko w podzięce za ocalenie od zarazy, ale i na pamiątkę uwolnienia wieśniaków z powinności prac dworskich i obdarowania ziemią w 1864 r. Historyczne potwierdzenie istnienia kościoła stwierdza dokument z 5 października 1852r., znaleziony w Ksawerowie przy budowie drugiej murowanej kaplicy, otrzymany od ks. Stanisława Pierzchały w maju 1977r., wręczony proboszczowi w okresie pełnienia jego duszpasterskich pracy w Ksawerowie. Dokument sporządzony jest w języku niemieckim. Jego pisma, łączenie z fotokopią i tłumaczeniem na język polski znajduje się w aktach kościoła parafialnego w Ksawerowie. Pierwsza strona dokumentu brzmi:

„Na pamiątkę dla potomności to pismo zostało sporządzone przy budowie tej kaplicy aby gdy po naszej śmierci zostanie otwarte dowiedzieli się, że żyjący wówczas tą kaplicę zbudowali jako dziękczynienie Bogu, ponieważ w roku 1852 straszna zaraza panowała w naszym sąsiedztwie, a nawet w naszej parafii w mieście Pabianice, gdzie w ciągu sześciu tygodni zmarło około 500 osób – a w naszej gminie Ksawerów nie zmarła nawet jedna osoba.(…) To zostanie stwierdzone urzędowo przez Wenela Schilhabla, Franza Milde, Georga Lorenza, sędziego, który gminie projekt budowy przedstawił, dokładnie, zapoznał i z pomocą Bożą budowę rozpoczął i zakończył. (…) Jako pierwszy uczynił początek Józef Ramisch, który bardzo wiele dobrego dla wspomożenia fundacji zrobił.(…) Prosimy więc – gdy to dojdzie do Waszej wiadomości – za fundatora tej kaplicy ofiarować Mszę św. albo uczcić modlitwą dziękczynną – jak też i za całą gminę”.

Według opisu M. Barucha murowana kaplica wzniesiona 1840-1852 r. wystawiona została przez Mateusza Lubowidzkiego, właściciela majątku Widzew; zgodnie zaś z opisem dokumentu z dnia 5 października 1852 r. budową pierwszej murowanej kapliczki w Ksawerowie zajął się Georg Lorenz i Józef Ramisch. Można z tego wyciągnąć wniosek, iż Józef Ramisch był inicjatorem wzniesienia kapliczki; Georg Lorenz sporządził projekt budowy, a po zaakceptowaniu przez władze, budowę rozpoczął i zakończył, natomiast Mateusz Lubowidzki, jako właściciel rozległych włości pokrywał wydatki związane z budową.

Kościółek filialny w Ksawerowie.

Kaplica zbudowana w 1852 r. po pewnym czasie okazała się za mała, by pomieścić wszystkich wiernych. Starania o powiększenie kaplicy, początkowo spotykały się z odmową przez ówczesne władze. Z pomocą mieszkańcom przyszedł szczęśliwy zbieg okoliczności. Otóż panujący car rosyjski wraz z rodziną podróżował koleją przez gubernię piotrkowską. Pociąg uległ katastrofie, ale członkom rodziny carskiej nic się nie stało. Wykorzystano ten fakt i jeszcze raz zwrócono się do gubernatora oznajmiając, że w dowód wdzięczności za ocalenie miłościwie panującego cara Mikołaja i rodziny chcą wznieść kościółek. Władze rosyjskie zaakceptowały przebudowę, nadsyłając następujące pismo:

„Murowana kaplica we wsi Ksawerów, w myśli zarządzenia Gubernialnego Urzędu Piotrowskiego i na życzenie gromadzkiego zebrania mieszkańców wsi Ksawerów, Teklin, Dąbrowa gm. Widzew pow. łaskiego – ma być odbudowana i powiększona na pamiątkę cudownego ocalenia życia cesarza Aleksandra III i Jego Rodziny z katastrofy kolejowej w dniu 17 października 1888 r. z tym że w kaplicy wystawiony będzie obraz Przenajświętszej Częstochowskiej Bogurodzicy, a na nim napis w języku polskim następującej treści: Na pamiątkę cudownego ocalenia życia Najjaśniejszych Państwa i Ich Rodziny w dniu 17/29 października 1888r.”

Gubernator Piotrkowski w piśmie z 8 września 1889 r., skierowany do naczelnika powiatu łaskiego, wspomina o przedstawionym projekcie poszerzenia, istniejącej we wsi Ksawerów rzymskokatolickiej kaplicy, podając projekt poszerzenia jej, aż do pomieszczenia 80 osób i nadania jej estetyczniejszego, wyglądu zewnętrznego. Prosi by w wyznaczone dni odprawiane były nabożeństwa , dzięki którym w takich warunkach, kaplica przybrałaby już wtedy charakter kościoła. Mieszkańcy wsi Ksawerów, mieli w tej sprawie nawiązać kontakt z podległym mu Urzędem Gubernialnym, przedstawiając techniczny projekt planu i kosztorysu projektowanego poszerzenia. Inżynier, architekt pow. łaskiego – Markiewicz w dniu 6 czerwca 1893 r. przysłał Wójtowi gminy Widzew kosztorys w dwóch egzemplarzach na dobudowę i przebudowę kamiennej rzymskokatolickiej kaplicy we wsi Ksawerów, gminy Widzew, pow. łaskiego, a także plan sytuacyjny. Urząd Gminy Widzew 27 lipca 1893 r. wystosował do naczelnika pow. łaskiego pismo z prośbą o zezwolenie na wzniesienie kaplicy na miejsce starego kościoła, wybudowanego w latach około 1840 – 1852. Pismo naczelnika pow. łaskiego z sierpnia 1893 r., skierowane do Wójta gminy Widzew mówi o przebudowie rzymskokatolickiej kaplicy i budowie jej sposobem gospodarczym, natomiast pismo z dnia 6 września 1894 r. do Urzędu Gubernialnego w Piotrkowie, wspomina o przedstawionym do zatwierdzenia projekcie na przebudowę kaplicy. W wyniku kilkuletnich starań i korespondencji między Urzędem Gubernialnym w Piotrkowie, naczelnikiem pow. łaskiego, Urzędem gminy Widzew i mieszkańców wsi: Ksawerów, Teklin, Dąbrowa, pow. Widzew, Żdzary – Urząd gminy Widzew pismem z dnia 24 czerwca 1899 r. poinformował naczelnika powiatu łaskiego, że kaplica we wsi Ksawerów wybudowana na pamiątkę cudownego ocalenia życia cesarza Aleksandra III i jego rodziny z katastrofy w dniu 17 października 1888 r. – poświęcona będzie przez przedstawiciela rzymskokatolickiej parafii w Pabianicach – w niedzielę 27 czerwca 1899 r. z jednoczesnym odprawieniem mszy świętej. Zgodnie z orzeczeniem Tomasza Wasilewskiego, który – co stanowiło jedyny wypadek w Polsce – przez 50 lat pełnił funkcję sekretarza gm. Widzew – ostatni kościółek budował z dobrowolnych ofiar ks. prałat Edward Szulc z parafii św. Mateusza w Pabianicach oraz miejscowe społeczeństwo.

Do budowy przyczynił się znacznie ówczesny właściciel majątku Widzew – Rudolf Kindler, który prócz pomocy w naturze ofiarował 500 rubli.

Drzwi wejściowe umieszczone były centralnie na froncie Kościoła. Nad nimi od nasady dachu, jakby na ściętym stożku wznosiła się wieżyczka, a na niej krzyż. Wewnątrz wieżyczki dzwon. Po obu jej stronach, przy nasadzie stożka umieszczone były dwie mniejsze wieżyczki. Objętość wnętrza wynosiła około 500m3. Kościółek usytuowany był przy skrzyżowaniu drogi Teklin – Widzew, frontem budynku zwrócony do drogi widzewskiej.

 W dniu 27 czerwca 1899 r. nastąpiło poświęcenie kaplicy, mogąca pomieścić 80 osób, nadano jej estetyczniejszy wygląd zewnętrzny. W kaplicy zaczęto odprawić nabożeństwa, dzięki którym przybrała charakter kościoła. Początkowo raz w miesiącu tylko w niedzielę, potem co dwa tygodnie i ważniejsze święta. Od roku 1931 w każda niedzielę i święta odprawiane były 2 Msze św., jedna w języku polskim, druga w języku niemieckim. Jako do kościółka filialnego przyjeżdżali księża z parafii Św. Mateusza w Pabianicach. Przez dłuższy okres czasu przyjeżdżał sam ks. prałat Edward Szulc. Jako kościół filialny parafii p.w. św. Mateusza w Pabianicach istniał do roku 1933, kiedy to wówczas dekretem bp Wincentego Tymienieckiego dn. 15 VII 1933 r. erygowano nową parafię p.w. MB Częstochowskiej w Ksawerowie.

Strony: 1 2 3

wpis czytano 715 razy
Wpis opublikowano przez: Kamila Karcz, dn.2 września 2013

- kliknij aby powrócić do poprzedniej strony